در ماه‌های اخیر، شدت‌ گرفتن اختلالات ناشی از جنگ و محدودیت‌های عملیاتی در مسیرهای دریایی، حمل‌ونقل بین‌المللی کالا را با چالش‌های جدی روبه‌رو کرده است. در چنین شرایطی، نه‌تنها صاحبان بار، بلکه شرکت‌های حمل‌ونقل و حتی رانندگان و کامیون‌داران نیز در زنجیره لجستیک تحت‌تأثیر قرار می‌گیرند؛ مخصوصاً وقتی صحبت از کانتینرهای صادراتی است که بلاتکلیف می‌مانند و هزینه‌های دموراژ ناگهانی و غیرقابل پیش‌بینی روی دست فعالان اقتصادی می‌گذارند.

با توجه به همین شرایط، انجمن کشتیرانی و خدمات وابسته ایران اخیراً یک بخشنامه مهم صادر کرده که هدف آن، شفاف‌سازی وضعیت کانتینرهای صادراتی و تعیین تکلیف دموراژ در حالت فورس ماژور ناشی از جنگ است. این بخشنامه با شماره ‎۲۶۱/۰۵/۳۰۰۰/ص و تاریخ ۱۴۰۵/۰۲/۰۲ منتشر شده و در واقع پاسخی است به سردرگمی‌هایی که طی هفته‌های گذشته بین صاحبان بار و خطوط کشتیرانی ایجاد شده بود.

بخشنامه جدید چه می‌گوید و چرا مهم است؟

طبق دستورالعمل جدید:

• اگر شرکت کشتیرانی رسماً اعلام کند که حمل کانتینر طبق قرارداد امکان‌پذیر نیست، از همان تاریخ ابلاغ یک مهلت یک‌هفته‌ای برای تصمیم‌گیری و اقدام درنظر گرفته می‌شود.

• در صورت عدم اقدام در این بازه، کانتینر به‌طور خودکار مشمول دموراژ خواهد شد.

• هزینه‌های جانبی مثل یدک‌کشی (Towage) و سایر مخارج تبعی نیز قابل مطالبه است.

• تمام طرف‌های درگیر – از صاحب بار گرفته تا نمایندگان کشتیرانی – باید به‌صورت رسمی در جریان تصمیمات قرار بگیرند تا بعداً اختلاف و برداشت‌های متفاوت به‌وجود نیاید.

این بخشنامه از یک جهت بسیار مهم است:

در شرایط اضطراری ناشی از جنگ، معمولاً قراردادهای حمل، زمان‌بندی‌ها و مسیرها دستخوش تغییر می‌شوند. این یعنی اگر شفافیت وجود نداشته باشد، نه‌ تنها هزینه‌های دموراژ، بلکه تأخیر در اجرای تعهدات و حتی اختلافات حقوقی می‌تواند کسب‌وکارهای حمل‌ونقل و صادرات را با خسارت‌های جدی روبه‌رو کند.

این موضوع چه ارتباطی با رانندگان، شرکت‌های حمل‌ونقل جاده‌ای و کاربران گاری‌بار دارد؟
اگرچه موضوع این بخشنامه مستقیماً مرتبط با حمل دریایی است، اما تأثیر آن به‌طور غیرمستقیم به حمل‌ونقل جاده‌ای و کامیونی هم می‌رسد:

• زمانی که کانتینر بلاتکلیف بماند و امکان ادامه حمل وجود نداشته باشد، رانندگان و شرکت‌های حمل جاده‌ای دچار توقف و خواب کامیون می‌شوند.

• تأخیر در ترخیص کانتینرها می‌تواند برنامه‌ریزی حمل داخلی را به‌هم بزند و زمان‌بندی تحویل را مختل کند.

• افزایش هزینه‌های دموراژ و هزینه‌های غیرمترقبه، به‌طور طبیعی در نهایت روی قیمت تمام‌شده حمل و کالای صادراتی تأثیر می‌گذارد.

• صاحبان بار برای جلوگیری از خسارت، نیازمند تصمیم‌گیری سریع و شفاف هستند؛ چیزی که این بخشنامه تلاش کرده به آن کمک کند.

در مجموع، این تصمیم جدید انجمن کشتیرانی را می‌توان تلاشی برای کنترل آشفتگی‌های ناشی از شرایط جنگی دانست؛ اقدامی که اگر به‌درستی اجرا شود، می‌تواند بخشی از هزینه‌های پیش‌بینی‌نشده را کاهش دهد و به فعالان زنجیره حمل‌ونقل – از دریا تا جاده – امکان مدیریت بهتر در شرایط بحرانی را بدهد.

گاری‌بار نیز به‌عنوان یک بستر آنلاین اتصال‌دهنده صاحبان بار، رانندگان و شرکت‌های حمل‌ونقل، پیگیر این تحولات است و هدف ما این است که کاربران‌مان در جریان آخرین تغییرات حوزه حمل‌ونقل قرار بگیرند و تصمیماتشان را با آگاهی کامل بگیرند.